loading...
Sponser
0 2

Tačka spajanja – nova stalna postavka PTT muzeja u Beogradu

Od 7. juna ove godine u kompletno renoviranom prostoru PTT muzeja u Beogradu može se videti nova stalna postavka koja prati razvoj poštanskog saobraćaja i telekomunikacija u Srbiji. Poštansko-telegrafsko-telefonski muzej – PTT muzej, funkcioniše u sastavu Javnog preduzeća PTT saobraćaja ,,Srbija”. Muzej se bavi zaštitom, prikupljanjem, proučavanjem i izlaganjem predmeta i dokumenata vezanih za rad i razvoj poštanskog, telegrafskog i telefonskog saobraćaja. Osnovan je 1923. godine, kada je Ministarstvo pošta i telegrafa Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca donelo Pravilnik o muzeju. Stalna postavka PTT muzeja Povodom obeležavanja devedeset godina od osnivanja muzeja i nakon završene rekonstrukcije prostora, otvorena je nova stalna postavka. Postavka je podeljena u pet celina koje, prateći hronološki razvoj poštanskog saobraćaja i telekomunikacija u Srbiji, prate i razvoj Srbije kao države, uz paralele sa dešavanjima iz tih oblasti u svetu.

Počeci srpske pošte 1805 – 1840

U vazalnoj Srbiji je za potrebe turske države postojala tatarska glasnička služba, institucija koja je kasnije preuzeta i korišćena u Srbiji za vezu sa Carigradom. Preneti pošiljku iz svoje zemlje u drugu, brzo i sigurno, po naredbi najvišeg organa vlasti, bio je glavni i jedini zadatak tatara, koji su morali da budu dobri jahači, izdržljivi i snalažljivi, a pre svega, odani. Poštanska truba Prvi pokušaji organizovanja pošte potiču iz vremena Prvog srpskog ustanka. Mreža turskih menzulana – stanica za promenu konja, bila je očuvana i zajedno sa ljudstvom, služila potrebama ustanika. Pošiljke sa naredbama na oslobođenim teritorijama prenosili su seoski kmetovi, o čemu ima pomena u Karađorđevom Kriminalnom zakoniku. Posle Drugog srpskog ustanka, u Srbiji je prenos pošte imao vid opšte obaveze. Srbiji nije bilo dozvoljeno da ima uređenu političku vlast, sudove, đumruk i menzulane, kao ni pisane zakone. Knez Miloš Obrenović je zemljom upravljao usmenim nalozima, preko službe tatara koju je uveo za svoje lične potrebe. Nakon što je proglašen za naslednog kneza Srbije, Knez Miloš započeo je stvaranje države, odredio stalno mesto rezidencije, formirao telesnu gardu, dvorske službe i činove, a od 1819. godine srpski tatari počinju da prenose zvaničnu državnu poštu. Tatari su prenosili zvaničnu državnu pripisku za Carigrad i druga mesta, dok su poštonoše-surudžije vršili službu unutrašnje kneževe i državne korespodencije. Na Carigradskom drumu, a kasnije i po unutrašnjosti, počele su da se podižu i organizuju srpske menzulane. Vozni park pošte Požarevac Hatišerifom iz 1830. godine Srbija dobija autonomiju, a srpskom narodu je dozvoljeno da otvara škole, bolnice, štamparije i pošte. Menzulane je trebalo što pre povezati u jedinstvenu organizaciju radi podizanja brzine i kvaliteta usluga. U tom cilju, Knez Miloš 1835. godine je za upravnika poštanskog saobraćaja postavio Jakova Jakšića.

Osnivanje srpske pošte i telekomunikacija 1840 – 1866

Pravo korišćenja poštanskih ustanova od strane privatnih lica pod opštim uslovima – unapred propisana tarifa, redovan prijem i otpremanje pošiljaka, prenos po utvrđenom redu – karakteristike su pošte kao ustanove od javnog značaja. Pošte, kao stalna državna nadleštva sa pomenutim karakteristikama, započinju rad 1840. godine. Prva pošta koja je u Beogradu otpočela javni poštanski saobraćaj bila je smeštena u menzulanu na mestu današnje zgrade Likovne akademije u Knez Mihailovoj ulici. Dve godine posle otvaranja prvih pošta, ustanovljeno je Glavno upraviteljstvo pošta, u čijoj nadležnosti su bile sve pošte i menzulane. 1843. godine donosi se „Ustrojenije poštanskog zavedenija“ – prvi zakonodavni akt kojim se uređuje poštanski saobraćaj. Poljski telegrafski aparat tipa Morze Naredne godine obeležene su aktivnostima na uređenju poštanskog saobraćaja. Uvode se pravila o uniformama, postavljaju prvi poštanski kovčežići, a Srbija 1855. godine započinje telegrafski saobraćaj. Time izlazi u susret ne samo svojim privrednim i političkim potrebama, već i drugim evropskim zemljama koje su imale potrebu za najkraćim putem ka Istoku. Srbija je izgradila telegrafske linije od Beograda do Zemuna i do Aleksinca. Telegrafski saobraćaj je obavljan Morzeovim telegrafskim aparatima, koji su, zbog jednostavnosti održavanja, malih dimenzija, pouzdanosti i niske cene, u Srbiji bili u upotrebi čitavih sto godina. Godine 1866. donet je Zakon o poštama, koji je, sa izmenama i dopunama važio do 1918. godine. Donošenje novog zakona predstavljalo je veliki napredak ka unapređenju poštansko-telegrafske službe. Pored otvaranja većeg broja poštansko-telegrafskih stanica, novi zakon predviđao je i štampanje poštanskih maraka, postavljanje poštanskih kovčežića, otvaranje opštinskih pošta, uvođenje kolskog saobraćaja i smanjenje tarifa.

Temelji moderne srpske pošte i telekomunikacija 1866 – 1918

Srpska država i njena poštansko-telegrafska uprava stekle su ugled u svetu i Srbija je pozvana da pristupi Međunarodnom telegrafskom savezu, čiji je član postala 1866. godine. Pristupanje Savezu imalo je veliki značaj zbog oslobađanja uticaja Austrije i Turske u pogledu tranzita, eksploatacije i tarifne politike. Istovremeno su trajali pregovori o ukidanju austrijske konzularne pošte, koji su okončani 1868. godine. Nakon toga, srpska pošta je konačno bila slobodna da samostalno obavlja međunarodni poštanski saobraćaj. Kočija U ovom periodu započeto je štampanje poštanskih maraka, koje su se na šalterima pošta pojavile 1866. godine. Bile su to marke za novine sa odštampanim srpskim grbom. Iste godine, u Beču su štampane marke za pisma sa likom kneza Mihaila. Glavni cilj njihovog uvođenja bio pojednostavljenje naplate poštarine. Veliki značaj imalo je i pojavljivanje oznaka suvereniteta – grba Kneževine Srbije i lika srpskog vladara – koji su na ovaj način nalazili put do svakog građanina u Srbiji. Iako nije bila samostalna zemlja, već vazal Turske, geografski položaj Srbije i kvalitet poštanskih i telegrafskih usluga doprineli su da Srbija bude jedan od osnivača Svetskog poštanskog saveza, na kongresu održanom u Bernu 1874. godine. Razvoj telefonije započinje 1883. godine. Prvu telefonsku vezu uspostavio je Panta Mihajlović koji je od srpske vlade dobio koncesiju na uvođenje telefonskog saobraćaja. On je, u cilju promovisanja novog izuma, povezao zgradu Geografskog odeljenja Ministarstva vojnog u zgradi ,,Tri lista duvana” i inžinjersku kasarnu na Paliluli. Linija je bila duga oko tri stotine metara, a prvi razgovor obavili su ministar vojni Tihomilj Nikolić i kapetan Kosta Radosavljević. Za službene potrebe pojedinih državnih nadleštava u to vrema – pošte, policije i železnice, postojale su interne telefonske mreže. Prva telefonska centrala za javni saobraćaj instalirana je 1898. godine. Poštanska centrala, Beograd 1910. godine

Pristizanje evropskih standarda 1918 – 1945

Posle Prvog svetskog rata, dobro organizovana i razgranata mreža PTT usluga bila je neophodna tek formiranoj državi. Pošta je u svom sastavu imala državne, ugovorne, pomoćne, ambulantne i opštinske pošte, seoske listonoše, poštansko-carinske magacine i radio-telegrafske stanice. Lični telefon kralja Petra Karađorđevića Prenos pošte obavljao se različitim transportnim sredstvima. Na Jadranu su prenos vršila tri parobrodarska društva, a rečni poštanski saobraćaj obavljala je Direkcija rečne plovidbe. Suvozemni saobraćaj obavljan je državnim poštanskim autobusima, privatnim automobilima, kolima, na konjima i pešice. Međunarodni avionski prenos obavljala je kompanija Franko-Rumen, a unutrašnji prenos društvo Aeroput. Radio-telegrafska stanica montirana je 1919. godine na Banjici, za održavanja veze između Vlade u Beogradu i jugoslovenske delegacije na mirovnim pregovorima u Parizu. Posle završetka pregovora, uspostavljen je međunarodni radio-telegrafski saobraćaj sa Francuskom, Velikom Britanijom, Italijom i Bugarskom, a kasnije i sa drugim državama. Koncesiju u oblasti radio saobraćaja dobila je francuska kompanija  TSF, koja je 1924. godine sagradila otpremnu stanicu Beograd-Rakovica. Program je emitovan od 1924. do 1929. godine. Zahvaljujući postojanju ove stanice, Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca postala je članica Međunarodne unije za radiodifuziju (UIR), prilikom njenog osnivanja 1925. godine. Radio-difuzna kompanija Radio Beograd otpočela je emitovanje programa u martu 1929. godine iz zgrade Akademije nauka i umetnosti. U vremenu posle 1930. godine telefonija se razvija brzim tempom i ova oblast cao6paćaja poctaje preovlađujuća. U zgradi u Kosovskoj ulici u Beogradu je 1931. godine montirana automatska centrala za jedanaest hiljada brojeva, kao i nova centrala za međugradske linije. Zgrada pošte BGD 1 Telegrafski saobraćaj bio je u stalnom opadanju. Razlog je bila loša organizacija telegrafske službe i loš kvalitet vodova, po kojima su se teško yspotsavljale teleprinterske veze, koje su u to vreme bile u ekspanziji. Teleprinteri su aparati konstruisani da rade kao telegrafske pisaće mašine, što je omogućilo jednostavnu manipulaciju i ukinulo potrebu za posebnom obukom, kakvu su zahtevali Hjuzovi ili Bodoovi telegrafi.

Savremena pošta i telekomunikacije 1945 – 2013

Posle oslobođenja, Narodni odbori preuzeli su besplatan prevoz pošte, a pošiljke su bile oslobođene poštarine. Radi boljeg funkcionisanja, otvarane su pomoćne pošte i proširene službe seoskih poštonoša. Generalnim planom razvoja PTT mreže Jugoslavije iz 1960. godine, za poštanski caobraćaj utvrđena je poštanska mreža, organizacija transporta pošiljki i jedinstven red prevoza, kvalitet i vrste saobraćaja, broj i organizacija poštanskih centara. Putujuća pošta - maketa Sredinom šezdesetih godina uvedene su mašine i yređaji za rad na šalterima, a dalji razvoj poštanskih usluga oslanjao se na primenu računarskih sistema. Poštanska mreža počela je znatno da se razvija posle 1975. godine, kada se uvode savremene tehnologije: šalterski sistem Banker Remo, služba Informacije o pretplatnicima (988), digitalna elektronska centarala EDH-S, nove informatičke tehnologije sistema Olivetti i IBM. Za telefonski saobraćaj veliki napredak predstavlja puštanje u rad novih automatskih centrala, kao i početak rada prve Zemaljske satelitske stanice 1974. godine. Stanica Jygoslavija 1 otvorena je u Prilikama kod Ivanjice, a omogućila je automatski telefonski saobraćaj sa zemljama Severne Amerike, posredstvom telekomunikacionog satelita u regionu Atlantskog okeana. Prve automatske telegrafske centrale počele su sa radom 1950. godine. Najveći 6poj centrala bio je sistema „korak po korak“. Uporedo s porastom 6poja telegrafskih centrala, povećavao se i 6poj savremenih tipova teleprintera. Od najstarijih teleprintera na traku, iz prvih posleratnih godina, prešlo se na kvalitetne elektromehaničke uređaje, da bi kasnije bili u upotrebi najsavremeniji elektronski teleprinteri. Televizijska katodna cev tipa zvorikin Pošta je imala značajnu ulogu u prenosa programa Radio-televizije Beograd. U toku izgradnje novih relejnih veza, nabavljen je radio kanal za potrebe RTV Beograd, kao i uređaji koji su imali mogućnost prenošenja TV signala, za potrebe predajnika RTV Beograd. Sa Beogradskog sajma, Televizija Beograd emitovala je prvi put svoj program 1958. godine. Nekoliko godina kasnije, 1965. godine, izgrađen je TV predajnik – Avalski toranj, koji je trebalo da zadovolji potrebe radio-relejnog prenosa telefonskog UKT (ultrakratkog) signala, kao i difuziju televizijskog signala. Na prvom spratu bili su uređaji PTT, na drugom terasa za PTT antene, a na trećem su se nalazili ypeđaji RTB-a. Za ravoj telekomunikacija veliki značaj imala je izgradnja novog Telekomunikacionog centra 1977. godine, koji je bio povezan sa svim tranzitnim i saobraćajnim centrima Srbije i drugih republika, kao i sa najvećim telekomunikacionim centrima u Evropi. Preko ovog centra, satelitske stanice u Ivanjici i podmorskim kablovima, naša zemlja je bila povezana sa svetom. Zgrada u kojoj se nalazi muzej Poslednje dve decenije i ulaskom u novi milenijum, Pošta Srbije je, nastojeći da održi korak sa novim potrebama korisnika i savremenim razvojem telekomunikacija, uvela niz novih tehnologija kojima je poboljšala kvalitet svojih usluga. Uvedeni su internet provajder PTT Net, Kablovsko-distributivni sistem (KDS), multimedijalni servis provajder – CePP koji korisnicima obezbeđuje informacije o uslugama, kao i mogućnost naručivanja, plaćanja i praćenje toka usluga, kurirski servis Post ekspres i mnogi drugi. Izgradnjom novih i rekonstrukcijom postojećih Glavnih poštanskih centara u Beogradu, Nišu i Novom Sadu, unapređuje se tehnologija rada, dok automatizacija poslovanja doprinosi boljem kvalitetu usluga. Izvor: tekst i fotografije su preuzete sa sajta PTT muzeja]]>